• 
  Bu hadis-i şerifte geçen:
  
  -  “G e c e ..”
  
  Lafzından murad: Halka ait karanlıktır.. zulmettir..
  
  -  “Dünya seması ..”
  
  Cümlesinden murad: Halk vücudunun dışıdır.. zâhiridir..
  
  -  “Son üçte biri ..”
  
  Cümlesinden murad: O halkın hakikatıdır ..
  
  Çünkü: Varlık şeylerinden hemen her şey, üçe ayrılır :
  
  a)  Zâhir olan kısmı..  Bunun adı: Mülktür ..
  
  b)  Batın olan kısmı..  Bunun adı:  Melekûttur ..
  
  c)  Mülkten de melekûttan da münezzeh olan kısım.. İşbu kısım için:

• 
  Yukarıda, her ne kadar :
  
  -  A y r ı l ı r ..
  
  Şeklinde bir kelime geçmiş ise de; aslında ayrılma, diye bir şey yoktur ..
  
  Çünkü tek şey vardır ..
  
  Tek olan bir şeyin de: Ayrılması imkânsız olduğuna göre.. elbet onun için :
  
  a)  Bir zâhir düşünmen gerekecek.. Ki bu; onun görünen suretidir ..
  
  b)  Onun için, bir batın düşünmen gerekecek..  Bu da; onun nefsidir .. özüdür ..
  
  c)  Bir de.. onun kıyamını sağlayan bir hakikatı olması lâzım gelir.. Ki bu:
  
  -  “Son üçte bir ..”
  
  Cümlesindeki işaretten belli olur.
  
  -  Yüce Hakkın tenezzülü ..
  
  Manasına gelince. Bu: Onun kendi tenzih durumunu koruyarak,
  halkın teşbih özündeki zuhurudur ..
  
  Bu bölümün mevzuu olan hadis-i şerif için, itibar edilecek
  bir mana daha vardır ..
  
  Ayrı bir işaretle.. Birinci manadan daha üstün ..
  
  Şunu bilesin ki:
  
  -  “Son üçte bir..”
  
  Cümlesinden murad: O ilâhî sıfattır ki ; Allah kuluna, onunla tecelli eder ..
  
  Zat zuhurunun hakikatı ise .. Anlatılan sıfat tecellisinin sonlarında olur.
  Ne başladığı anlarda, ne ortalarında ..
  
  İşbu durum, zevke dayalı bir iştir .. Ancak, keşifle bilinir .. Bu :
  
  -  Keşifle bilinir..
  
  Dediğim şey, anlatılan sıfat tecellilerinin sonlarında olan zatî zuhurdur ..
  
  Sıfatlarda hiçbir şey için, son yoktur .. Burada bir son görülüyorsa ..
  bu son, hükmîdir..  Bu ise zat hükmüdür .. Ve :
  
  -  Sıfatlar gecenin son üçte birinde, zat zuhur eder ..
  
  Manası çıkar ..

• 
  
  Bu hadis-i şerifte :
  
  -  “Dünya semasına ..”
  Demenin manası da şudur:
  
  -  Halkının kendisini bildiği isimler âlemindeki sıfatlara ..
  
  Bu isimler ise .. dünya Âlemidir ..
  
  Yüce Hakkın üstün sıfatları vardır ..
  
  Halkın ise .. ubudiyeti, yani: Kulluğu vardır ..
  
  Bu ubudiyet, denaet kökünden doğan dünyadır .. Yani Kulların dünyası..
  
  Yüce Allah’ın isimleri ise.. Halkın kulluk kıyamını sağlayan dünyanın semasıdır.
  
  
• 
  
  Hâsılı: Anlatılan itibarlardan çıkan sonuç,
  yüce Hakkın kullarına sıfatlarında zâhir olduğudur ..
  
  Bunlar, o sıfatlardır ki: Hakkı onlarla bilirler ..
  
  Bu bilgileri ise.. sıfatlar, zuhur yönleri ile bitkin hale geldikleri zaman ..
  
  Yukarıdaki cümlenin daha açık manası şudur :
  
  -  Onlar, sıfat zuhuru kemâle ermeden evvel, sıfatla olurlar ..
  Yüce Hakkın zatı ile değil..
  
  Sıfat ki: Zuhur yönü ile bitkin hale gelir .. İşte o zaman,
  yüce Hakkın zatı ile olurlar; sıfatı ile değil..
  
  Bu manayı anla..

• 
  
  Bu hadis-i şerifte sır yollu bir başka manaya işaret vardır..
  
  Bu mana ise.. kemâl bulmuş zatlar içindir..
  
  Bu manayı şöyle anlatabiliriz..
  
  Bilesin ki:
  
  -  “ G e c e ..”
  
  Lafzından murad, ilâhî zattır..
  
  -  “Son üçte bir ..”
  
  Cümlesinden murad ise.. zata geçiren marifetin kemâl durumudur ..
  
  Biraz daha açılalım..
  
  Yüce Hak için elde edilen marifet, iki yoldan elde edilir:
  
  a)  Bir marifet var ki, kemali ile kavranır.
  b)  Bir marifet var ki, kemâli ile kavranması yolu kapalıdır..
  
  -  Zata geçiren marifetin durumu..
  
  Sözümden murad:
  
  -  “Son üçte bir ..”
  
  Cümlesidir ..
  
  Bu manayı biraz daha açalım..
  
  Bir velînin Allah’a marifet babında üç marifeti vardır ;
  onları şu şekilde sıraya koyabiliriz:
  
  BİRİNCİ MARİFET :
  
  Bu şu hadis-i şerifin manasıdır:
  -  “Bir kimse ki, nefsini bildi; gerçekten Rabbını bilen o oldu..”
  
  Bunun beyanı daha önce de geçti..
  
  İKİNCİ MARİFET :
  
  Ulûhiyet marifetidir..
  Bu ise.. sıfatların cemal yönü ile, zatı bilmeye bağlıdır..
  
  İşbu marifet hali: Nefsi bilmeye bağlı, Rabbın marifeti
  elde edildikten sonra başlar..
  
  ÜÇÜNCÜ MARİFET :
  
  Ki bu, ilâhî bir zevktir..
  
  Bu zevk, kulun varlığına sirayet eder.. O marifeti, o kul için hakkı olan âlemde gaybından şehadetine getirir ..
  
  Yani: O kulun cesedinde rububiyet eserleri zuhur etmeye başlar..
  
  Bundan sonra:
  
  Onun elinde kudret olur ..
  Diline tekvin gelir.. Yani:

• 
  
  Buraya kadar anlatılanlardan hâsıl olan mana şudur:
  
  Rabbin nüzulünden murad:
  Rububiyet iktizası olan, eserleri cihetinden sıfatların zuhurudur..
  

• 
  
  İşaret ettiğimiz manaları, bu hadis-i şerifin dış manasından
  çıkarmaya kalkışma..
  
  Bu hadis-i şerif üzerine, yaptığımız tenbihle tahakkuk etmeye bak.
  
  Amma, hiç de bu hadis-i şerifin dış manasını bırakma..
  
  Çünkü: Resulullah S.A. efendimizin kelâmı, sonsuz sırları kapsamına alır..
  
  Kaldı ki, onun kelâmının hem zâhiri, hem de batını vardır..
  
  Sonra.. her zâhirin bir batını, her batının da bir zâhiri vardır.
  Taa.. kendi zatına kadar..
  
  Bu manaya işaret olarak, Resulullah S.A. efendimiz şöyle buyurdular:
  
  -  “Kur’an’ın iç içe yedi batın manası vardır..”
  
  Onun kelâmı ise..  Allah kelâmının bir şerhidir.
  
  Çünkü onun için şöyle buyuruldu:
  
  -  “O, boştan konuşmaz; konuştuğu kendisine gelen vahiydir ancak..” 
  ( 53 / 3-4 )
  
  Allah-u Taâlâ’dan ona: Salât, selâm, şeref, büyüklük, yücelik ve kerem dileriz..

ana sayfa